Une brève présentation de l'article de doctrine de ce numéro
Een beknopte voorstelling van het doctrineartikel van dit nummer

Que reste-t-il de l’obligation de motivation formelle de la contrainte en matière d’impôts indirects après les arrêts de la Cour de cassation des 20 mars et 22 mai 2008? ÉRIC VAN BRUSTEM

La contrainte en matière d’impôts indirects constitue un acte administratif unilatéral de portée individuelle produisant des effets juridiques à l’égard d’un ou de plusieurs administrés. La contrainte répond donc à la définition de l’article 1^er de la loi du 29 juillet 1991 relative à la motivation formelle des actes administratifs. Il s’ensuit qu’en vertu de l’article 3 de la loi précitée, la contrainte doit indiquer les considérations de droit et de fait servant de fondement à la décision et que cette motivation doit être adéquate. Ces dernières années, les plaideurs avaient invoqué de plus en plus souvent la violation de l’obligation de motivation formelle pour tenter d’obtenir l’annulation des contraintes délivrées en matière d’impôts indirects et des actes d’exécution posés par l’administration et ce avec un certain succès. Or, il découle d’une série d’arrêts de la Cour de cassation que celle-ci a apporté aux différentes questions soulevées par l’application de la loi du 29 juillet 1991 des réponses qui limitent fortement la portée de l’obligation de motivation formelle en cette matière, permettant de conclure à l’instauration d’une application différenciée de cette loi en matière fiscale. La Haute juridiction a manifestement voulu poser le principe selon lequel l’obligation de motivation doit être envisagée dans le contexte de la signification d’une contrainte fiscale et doit être distinguée de la question de la charge de la preuve qui permet à l’administration d’apporter de nouveaux éléments, non mentionnés dans la contrainte, dans le courant de la procédure. Elle a également fixé des limites à l’étendue de la motivation par référence en décidant que si le procès-verbal constituant l’annexe de la contrainte doit être signifié avec celle-ci, aucune disposition légale ne prévoit, en revanche, que les pièces auxquelles il est renvoyé dans le procès-verbal soient signifiées avec la contrainte. Enfin, le non-respect de l’obligation de motivation formelle ne conduit pas nécessairement à écarter l’acte administratif concerné, le juge devant pour ce faire constater que la personne concernée, en faveur de laquelle la formalité est prescrite, a vu ses intérêts préjudiciés en raison de la méconnaissance de l’obligation de motivation.

Het dwangbevel inzake indirecte belastingen is een eenzijdige bestuurshandeling rechtshandeling met individuele strekking die beoogt rechtsgevolgen te hebben voor één of meer bestuurden. Het dwangbevel beantwoordt aldus aan de definitie van artikel 1 van de Wet van 29 juli 1991 betreffende de uitdrukkelijke motivering van de bestuurshandelingen. Daaruit volgt dat overeenkomstig artikel 3 van deze wet het dwangbevel de juridische en feitelijke overwegingen moet vermelden die aan de beslissing ten grondslag liggen, en dat deze motivering moet afdoende zijn. De laatste jaren hadden pleitadvocaten meer en meer de schending van de formele motiveringsplicht ingeroepen in een poging om de vernietiging te bekomen van de dwangbevelen afgeleverd inzake indirecte belastingen en uitvoeringsmaatregelen gesteld door de administratie en dit met een zeker succes. Uit een reeks arresten van het Hof van Cassatie blijkt dat deze laatste aan de verschillende vragen gerezen bij de toepassing van de Wet van 29 juli 1991 antwoorden heeft gegeven die de draagwijdte van de formele motiveringsplicht in deze materie fors beperken, hetgeen toelaat te besluiten dat een gedifferentieerde toepassing van deze wet in fiscale zaken werd ingevoerd. De hoogste rechtbank heeft manifest het principe willen poneren volgens hetwelk de motiveringsplicht dient gezien te worden in de context van de betekening van een fiscaal dwangbevel en dient onderscheiden te worden van de vraag naar de bewijslast die de administratie toelaat om nieuwe elementen, nog niet vermeld in het dwangbevel, aan te brengen in de loop van de procedure. Zij heeft tevens grenzen gesteld aan de reikwijdte van de motivering door verwijzing, door te oordelen dat, waar het proces-verbaal die de bijlage uitmaakt van het dwangbevel dient te worden betekend, geen enkele wettelijke bepaling daarentegen voorziet dat de stukken waarnaar in het proces-veraal worden verwezen tevens worden betekend met het dwangbevel. Tenslotte, het niet respecteren van de formele motiveringsplicht leidt niet noodzakelijkerwijze tot het verwijderen van de betrokken bestuurshandeling, aangezien de rechter om dit te kunnen doen, dient vast te stellen dat de betrokken persoon, ten voordele van wie deze formaliteit is voorgeschreven, zijn belangen zijn geschaad omwille van de miskenning van de formele motiveringsplicht.

DOCTRINE  

• Que reste-t-il de l’obligation de motivation formelle de la contrainte en matière d’impôts indirects après les arrêts de la Cour de cassation des 20 mars et 22 mai 2008? Eric VAN BRUSTEM

JURISPRUDENCE